E-doręczenia w rozumieniu ustawy o doręczeniach elektronicznych obejmują dwie odrębne, lecz wzajemnie uzupełniające się usługi: Publiczną Usługę Rejestrowanego Doręczenia Elektronicznego (PURDE) oraz Publiczną Usługę Hybrydową (PUH).
Czym są e-doręczenia w rozumieniu ustawy o doręczeniach elektronicznych
Zgodnie z art. 3 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 910/2014 „usługa rejestrowanego doręczenia elektronicznego” to usługa umożliwiająca przesłanie danych drogą elektroniczną między stronami trzecimi, zapewniająca dowód ich wysłania i otrzymania oraz chroniąca dane przed utratą, kradzieżą, uszkodzeniem lub nieuprawnioną zmianą. Oznacza to, że do polskiego porządku prawnego wprowadzono bezpieczny kanał komunikacji elektronicznej pomiędzy podmiotami publicznymi a uczestnikami obrotu prawnego.
Publiczna Usługa Hybrydowa została uregulowana w ustawie Prawo pocztowe. Polega na przesyłaniu przesyłek pocztowych przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej, o ile na etapie przyjmowania, przemieszczania lub doręczania przekazu informacyjnego przyjmują one fizyczną formę przesyłki listowej. Usługa ta jest realizowana przez operatora wyznaczonego w sytuacji, gdy nadawcą jest podmiot publiczny.
Dlaczego dla komorników ta zmiana jest bardziej rewolucyjna niż dla innych zawodów prawniczych
Dla pełnomocników zawodowych podstawowym kanałem komunikacji elektronicznej z sądem stał się już jakiś czas temu Portal Informacyjny Sądów Powszechnych. Komornicy będą zobowiązani posiadać konto w tym portalu dopiero od marca 2026 roku, choć wielu korzysta z niego już dziś. Informatyzacja zawodu komornika wynika jednak nie tylko z obowiązków ustawowych, lecz także z potrzeb praktycznych i ekonomicznych kancelarii.
Komornicy jako funkcjonariusze publiczni prowadzący swoje kancelarie na własny rachunek, są naturalnie zainteresowani wdrażaniem usprawnień technologicznych. Pomimo formalnego włączenia ich do grupy zobowiązanej do wdrożenia e-doręczeń dopiero w październiku 2029 roku, część kancelarii korzysta z systemu już od lipca 2024 roku.
Ogromna ilość korespondencji generowanej przez około 2270 kancelarii komorniczych wskazywała od dawna na potrzebę automatyzacji procesów doręczeń.
Integracja systemów teleinformatycznych
Aby korzystać z systemu e-doręczeń, komornik musi założyć skrzynkę do doręczeń elektronicznych za pośrednictwem Poczty Polskiej i uzyskać adres do doręczeń elektronicznych (ADE). Jako podmioty publiczne są oni zobowiązani do korzystania z usług operatora wyznaczonego.
Samorząd komorniczy wraz ze spółką Currenda doprowadził do pełnej integracji systemów kancelaryjnych z usługami Poczty Polskiej. W rezultacie komornicy nie muszą w codziennej pracy logować się do portalu e-doręczeń.
Systemy kancelaryjne umożliwiają wysyłkę i odbiór przesyłek PURDE, korzystanie z Bazy Adresów Elektronicznych oraz automatyczne paczkowanie korespondencji kierowanej do tego samego adresata.
Publiczna Usługa Hybrydowa, czyli most pomiędzy komunikacją cyfrową a papierem
Publiczna Usługa Hybrydowa umożliwia połączenie komunikacji elektronicznej z tradycyjnym obiegiem dokumentów. Komornik kieruje przesyłkę elektroniczną do adresata, system sprawdza, czy posiada on ADE. Jeśli nie, przesyłka trafia do PUH. Poczta Polska drukuje ją, kopertuje i doręcza w formie tradycyjnej.
PUH posiada pewne ograniczenia techniczne, między innymi: limit 98 stron PDF, określone marginesy, zakaz stosowania zabezpieczeń oraz wymogi dotyczące nazewnictwa plików.
Pomimo tych ograniczeń e-doręczenia odczuwalnie zmniejszyły liczbę czynności technicznych wykonywanych przez pracowników kancelarii oraz obniżyły koszty operacyjne, w tym koszty papieru i serwisowania urządzeń.
Skuteczność doręczenia
Skutek doręczenia zależy od rodzaju odbiorcy. W przypadku podmiotu niepublicznego skutek następuje z chwilą odebrania przesyłki (art. 42 ust. 1 pkt 1). W przypadku podmiotu publicznego skutek następuje z chwilą wpływu korespondencji na ADE (art. 42 ust. 1 pkt 2). Dodatkowo doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni od wskazanego dnia wpływu korespondencji na ADE podmiotu niepublicznego (art. 42 ust. 2).
Jak wprowadzenie e-doręczeń wpłynęło na komunikację komorników z urzędami i pełnomocnikami zawodowymi
Pełnomocnicy zawodowi zostali objęci obowiązkiem korzystania z ADE od stycznia 2025 roku, dlatego część z nich już dziś otrzymuje korespondencję od komorników drogą elektroniczną. Zdarza się jednak, że mimo posiadania ADE komunikacja odbywa się przez PUH. Wynika to z faktu, że dla komorników identyfikatorem w BAE jest numer REGON, a dla adwokatów i radców prawnych numer PESEL, którym komornicy zwykle nie dysponują.
Na tym tle istotne jest również to, że zgodnie z opinią prof. Andrzeja Marciniaka i Rafała Fronczka w aktualnym stanie prawnym nie jest możliwe skuteczne wniesienie pisma procesowego do komornika za pomocą e-doręczeń. Delegacja ustawowa umożliwia wcześniejsze stosowanie e-doręczeń tylko w odniesieniu do pism kierowanych do sądów, nie zaś do komorników. Akta komornicze prowadzone są nadal w formie papierowej, co uniemożliwia przyjęcie dokumentu wniesionego drogą elektroniczną. System e-doręczeń pozwala technicznie wysłać pismo do komornika, jednak czynność ta jest bezskuteczna, a komornik powinien poinformować o tym nadawcę.
Warto również wskazać, że ustawodawca wprowadził możliwość zatwierdzania pism w systemie kancelaryjnym bez konieczności opatrywania ich kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Rozwiązanie to jest analogiczne do rozwiązań funkcjonujących w sądownictwie.
Komunikacja z urzędami odbywa się szybciej, ponieważ obowiązek posiadania ADE przez podmioty publiczne wynika z art. 8 u.d.e. Dodatkowo doręczenia do podmiotów publicznych są bezpłatne, co obniża koszty postępowania egzekucyjnego.
Podsumowanie
E-doręczenia stanowią jeden z kluczowych etapów cyfryzacji pracy komorników. Połączenie PURDE i PUH stworzyło bezpieczny i stabilny system doręczeń, który usprawnia funkcjonowanie kancelarii i poprawia komunikację z uczestnikami postępowań.
Obecne ograniczenia prawne, w szczególności brak możliwości wnoszenia pism procesowych do komorników za pośrednictwem e-doręczeń, powodują jednak, że system działa obecnie głównie w jednym kierunku. Wraz ze zbliżającym się terminem pełnego wdrożenia e-doręczeń, czyli rokiem 2029, można oczekiwać dalszych zmian legislacyjnych, które umożliwią dwukierunkową komunikację elektroniczną w postępowaniu egzekucyjnym.
