O ostatnich dekadach szczecińskiej adwokatury rozmawiamy z adw. Piotrem Dobrołowiczem, dziekanem Okręgowej Rady Adwokackiej w Szczecinie
In Gremio: Panie Dziekanie, jubileusz 75-lecia Szczecińskiej Izby Adwokackiej skłania do refleksji nad historią. Jakie istotne wydarzenia w ostatnich dekadach wpłynęły, pana zdaniem, na aktualną sytuację adwokatury, także tej lokalnej, jaką znamy dziś?
Adw. Piotr Dobrołowicz: Rozpocznę od okrągłej rocznicy. 20 lat temu, za kadencji dziekana ORA adw. Andrzeja Gozdka, wprowadziliśmy się do zakupionej w czerwcu 2005 r. nowej siedziby izby – lokalu na I piętrze na Placu Batorego 3. To był przeskok cywilizacyjny. Opuszczaliśmy małe mieszkanie przy ul. Narutowicza, niespełniające podstawowych potrzeb samorządu, a wprowadzaliśmy się do ogromnego, jak nam się wówczas wydawało, bo liczącego blisko 270 m kw. lokalu, z funkcjonalnym rozkładem pokoi. Cena, jak na tamte czasy, była co prawda wysoka (nieco ponad 3 tys. zł za 1 m kw.), ale uzyskanie kredytu bankowego oraz bezzwrotnej dotacji z NRA pozwoliły nam sfinansować koszty zakupu. Tytaniczną pracę wykonała wicedziekan adw. Dorota Gutowska, która przez kolejne 1,5 roku organizowała prace remontowe i aranżacyjne. Pojawiały się wówczas głosy, po co nam tak duży lokal, do czego będziemy wykorzystać wielką salę wykładową, skoro izba liczy nieco ponad 150 adwokatów czynnie wykonujących zawód. Odpowiedź na to pytanie przyniosła uchwalona w tym samym de facto czasie ustawa zwana lex Gosiewski, która zasadniczo zmieniła funkcjonowanie samorządów prawniczych, także adwokatury. To bez cienia wątpliwości kolejne, istotne wydarzenie ostatnich dekad. Jej głównym celem było otwarcie zawodów prawniczych. Doszło wówczas m.in. do odebrania samorządom prawa do decydowania o limitach przyjęć na aplikacje. Zasadniczy wpływ na organizację egzaminów wstępnego i zawodowego zyskało Ministerstwo Sprawiedliwości. Zmiany wynikające z lex Gosiewski miały charakter rewolucyjny – w naszym okręgu w stosunkowo krótkim czasie liczba adwokatów wzrosła kilkukrotnie, a izba raptownie odmłodniała. Dość powiedzieć, że do połowy pierwszej dekady XXI wieku przyjmowano w Szczecinie po kilka osób rocznie na aplikację adwokacką, zaś po 2005 r. przez długi czas zainteresowanie wykonywaniem zawodu było tak duże, że rokrocznie przyjmowaliśmy nawet powyżej 50 osób. Oczywiście podobne trendy uwidoczniły się w całym kraju.

Adwokatura w Polsce, w tym również izba szczecińska, uległa więc w ostatnich dekadach transformacji – odmłodziła się. Widać też, że jest już silnie sfeminizowana. Jak pan Dziekan ocenia ten proces i jakie wyzwania niesie zarządzanie samorządem, który zmienia swoją strukturę pokoleniową?
W tej licznej nowej grupie młodych aplikantów, a następnie adwokatów bardzo duży odsetek stanowiły kobiety. Na początku lat dwutysięcznych, gdy rozpoczynałem praktykę zawodową, w składzie naszej izby dominowali mężczyźni. Proporcja oscylowała w granicach 70% do 30% na rzecz płci męskiej. Obecnie adwokatki stanowią już blisko 50% szczecińskiej palestry i zapewne niedługo tę barierę przekroczą, bo na aplikacji w każdym roczniku więcej jest kobiet niż mężczyzn. Z racji swojego wieku nie mam bezpośrednich doświadczeń w funkcjonowaniu samorządu w latach 80. czy 90. zeszłego wieku. Mogę jednak domyślać się, że zarządzanie izbą kilkukrotnie mniej liczną, z nie tak rozbudowaną jak dziś liczbą obowiązków ustawowych przypisanych samorządowi, czasowo obciążało w mniejszym stopniu, ale wyzwania, przed którymi wówczas stali dziekani i okręgowe rady adwokackie, były zapewne podobne. Niewątpliwie przecież zasadnicze cele pracy samorządowej na poziomie izby pozostały niezmienne – troska o wysoki poziom świadczenia pomocy prawnej przez adwokatów na rzecz społeczeństwa, wysoki poziom kształcenia aplikantów czy utrzymanie poziomu etycznego właściwego dla zawodu zaufania publicznego. Także zadania adwokatury ujęte w szerszej perspektywie, czyli chociażby współdziałanie w ochronie praw i wolności obywatelskich to przykładowe i stałe obowiązki władz adwokatury w każdym okresie funkcjonowania demokratycznego państwa prawa.
Wspomniał pan Dziekan o większej liczbie kobiet w adwokaturze. Jak to się przekłada na funkcje samorządowe w izbie szczecińskiej? Tutaj też widoczne są duże zmiany. Od dłuższego czasu dwie z czterech zasadniczych funkcji w naszej izbie pełnią adwokatki, które kierują Sądem Dyscyplinarnym i Komisją Rewizyjną. W wybranym w 2025 r. składzie 12-osobowej Okręgowej Rady Adwokackiej jest pięć kobiet (w tym jedna jest wicedziekanem), z kolei w Sądzie Dyscyplinarnym dziewięć miejsc z dwudziestu obsadziły panie, w Komisji Rewizyjnej jest pół na pół. Adwokatki przewodniczą też większości komisji tematycznych przy ORA, no i prowadzą wydawnictwo In Gremio i Galerię Pod Żabotem.
Skokowy przyrost liczby członków adwokatury w Szczecinie na przestrzeni ostatnich dekad musi mieć jednak różne oblicza.
Zdecydowanie. Gdy rozpoczynałem aplikację, dosyć szybko poznałem lub dobrze rozpoznawałem niemal wszystkich adwokatów naszej izby, czy to na spotkaniach integracyjnych, szkoleniach, wyjazdach czy w ramach zlecanych mi substytucji. Niewątpliwie była to dla mnie dogodna sytuacja, bo poprzez kontakt ze starszymi ode mnie adwokatami szybko chłonąłem, prócz przepisów, niepisane prawa tego zawodu. Częste podglądanie warsztatu pracy koleżanek i kolegów z adwokatury kształtowało albo utrwalało oczekiwane postawy, tworzyło specyfi czny dla tej profesji kanon zachowań, sposób wykonywania zawodu. W tym sensie ówczesny system naboru do adwokatury był bardziej niż dziś komfortowy dla władz samorządu, które przy stosunkowo niskim wpływie nowej krwi do zawodu, miały więcej czasu, by poznać aplikancką młodzież i razem z nielicznymi patronami odpowiednio ją szlifować.
Ten system jednak uległ zmianie.
W pewnym momencie ten sposób naboru do zawodów prawniczych stał się bardzo problematyczny. Przez lata 90. i na początku dwutysięcznych rosła liczba studentów prawa, a potem absolwentów, o rozbudzonych nadziejach na ciekawą pracę i dobre zarobki, także w adwokaturze. Rosło też rozczarowanie trudnościami w dostępie do aplikacji. Z dużą nieufnością społeczeństwo podchodziło do nieweryfi kowalnych obiektywnie procedur naboru na aplikacje prawnicze. Przed 2005 r. samorządy prawnicze same decydowały o tym, kogo przyjąć na aplikację, stosując czasami rygorystyczne limity miejsc oraz przygotowując według własnego przekonania egzaminy wstępne. Powodowało to zarzuty o hermetyczność środowisk prawniczych i nepotyzm. Samorządy z kolei nie widziały potrzeby dużych zmian, chroniły dotychczasowe regulacje. Niskie limity przyjęć na aplikacje tłumaczyły potrzebą utrzymania wysokiego merytorycznie i etycznie poziomu świadczenia usług prawnych, co nie znajdowało akceptacji na zewnątrz. Temat stał się w końcu gorący politycznie. Oczywiście trudno było oczekiwać od ukształtowanych od dawna środowisk prawniczych rewolucji w poglądach na otwarcie i dostęp do własnych zawodów, skoro panowało przeświadczenie, że obowiązujące reguły naboru się sprawdzają. Naturalna była potrzeba obrony posiadanych uprawnień. Historycznie niełatwo byłoby znaleźć jakikolwiek zawód, który by sam z siebie wyrzekał się przyznanych mu wcześniej kompetencji. Aby mogło dojść do zasadniczej zmiany, niezbędny był więc czynnik zewnętrzny. I tak się stało w 2005 r.
Skutki tej ustawowej zmiany były rozłożone w czasie, ale ich kierunek był oczywisty.
Rzeczywiście, po wejściu w życie lex Gosiewski sytuacja w zawodach prawniczych ulegała zmianie stopniowo, z roku na rok, w rytm kolejnych egzaminów wstępnych na aplikację i egzaminów zawodowych. Przyrastająca szybko w kolejnych latach liczba adwokatów musiała zmierzyć się z nowymi wyzwaniami na rynku usług prawnych, szczególnie z rosnącą konkurencją, także przy udziale radców prawnych, którzy sukcesywnie uzyskiwali kolejne uprawnienia przypisane dotychczas tylko adwokatom.
Zwiększenie liczby adwokatów niosło również inne wielkie wyzwania, choćby w kontekście integracji środowiskowej.
Do czasu demokratycznego przełomu w 1989 r. działały zespoły adwokackie, które były podstawowymi jednostkami organizacyjnymi świadczenia pomocy prawnej przez adwokatów. Inaczej nie można było wykonywać zawodu adwokata. Zespoły te, mimo wielu mankamentów, miały również i taki skutek, że stanowiły naturalne miejsca spotkań mecenasów i przekazywania środowiskowych doświadczeń. Pomijając nawet fakt, iż niezbyt liczny był wówczas szczeciński samorząd adwokacki, zespoły chyba w największym stopniu, choć przymusowo, sprzyjały wewnętrznej integracji adwokackiej. Po 1989 r. ten model wykonywania zawodu zaczął odchodzić do lamusa historii, świat się otworzył, nastała era samodzielności i indywidualizacji zawodu. Zwornikiem integralności pozostał dla adwokatów samorząd i jego struktury. Od tego czasu, szczególnie po 2005 r. adwokackie władze samorządowe nieustannie walczą o możliwie jak najbardziej wielowymiarową integrację, chcąc przyhamowywać naturalne procesy alienacji środowiskowej. To są ciężkie boje, bo rzeczywistość wokół nas często wydaje się być bardziej atrakcyjna od samorządu i jego propozycji, nadto zmęczenie rozlicznymi codziennymi obowiązkami i zrozumiała potrzeba odpoczynku według własnych preferencji też robią swoje. Tym niemniej niezmiennie podejmujemy szereg różnych aktywności, by izba adwokacka pozostawała dla jej członków ważna i wartościowa na co dzień, a nie tylko od święta.
Co dzisiaj wypełnia codzienną pracę samorządu?
Dużo jest żmudnej, codziennej roboty, nacechowanej dużą odpowiedzialnością. Jesteśmy skupieni na aplikacji adwokackiej, w tym na rokrocznych przygotowaniach planów zajęć, następnie ich realizacji – w rytmie cotygodniowych zajęć, potem sprawdzianów, kolokwiów i w końcu egzaminu adwokackiego. Zależy nam nie tylko na bardzo dobrym szkoleniu, ale również na intensywnej integracji kolejnych roczników aplikantów, budowaniu relacji wewnątrz oraz z władzami samorządu. Wyjazdy szkoleniowe, bal aplikanta czy uroczysty charakter obydwu ślubowań tworzą środowiskowe ramy poznawania się kolejnych roczników, które, mam nadzieję, pozwolą zbudować trwałe relacje oparte również o wartości zawodowe. Nie mam wątpliwości, że to one legną u podstaw brania w przyszłości przez te młode dziś osoby odpowiedzialności za samorząd. Innych bieżących tematów w izbie jest oczywiście sporo. Przykładowo, przydzielamy adwokatów w sprawach cywilnych z urzędu, sporządzamy listy adwokatów do spraw karnych z urzędu, obsadzamy punkty nieodpłatnej pomocy prawnej. Niemal każdy miesiąc w roku jest zespolony z jakimiś regularnymi obowiązkami samorządowymi. Organizujemy szkolenia zawodowe, także wyjazdowe, piknik rodzinny, adwokacką wigilię, zabawy dla dzieci, kontynuujemy działalność Galerii Pod Żabotem i wydawnictwa In Gremio, swoją historię pisze, a raczej odgrywa adwokacki zespół muzyczny Zielone Żaboty. Cyklicznie organizujemy spotkania okolicznościowe, ostatnio był to benefis adw. Włodzimierza Łyczywka. Kilka lat temu zainicjowaliśmy w Szczecinie współpracę z innymi zawodami zaufania publicznego – w ramach tego porozumienia odbywają się m.in. pikniki i konferencje. Teraz odbędzie się Gala Jubileuszowa z okazji 75-lecia Szczecińskiej Izby Adwokackiej, podczas której będzie okazja podziękować wielu adwokatom za ich wkład w funkcjonowanie samorządu. Jubileusz to zawsze okazja do podsumowań.
Nowoczesność przynosi nowe wyzwania – od sztucznej inteligencji w pracy prawnika, przez cyfryzację wymiaru sprawiedliwości, aż po zupełnie nową dynamikę relacji z klientem. Jak szczecińska izba przygotowuje swoich członków, adwokatów i aplikantów, na realia praktyki adwokackiej w drugiej połowie lat 20. XXI wieku?
Cyfryzacja następuje stopniowo, ale nieodwracalnie. Wydaje się, że za nią nadążamy i ją akceptujemy. Gorzej jest chyba ze sztuczną inteligencją. Dopiero jesteśmy na etapie poznawania na własnej skórze, jak ten wynalazek odciska się w naszej praktyce zawodowej. Sytuacja jest bardzo dynamiczna, a skutki już są przeróżne. Przykłady można mnożyć, podam dwa. Do specjalistycznego programu wykorzystującego AI możemy wrzucić dowolny projekt umowy – bez problemu i momentalnie AI przedstawi słabe punkty projektu lub wyłapie braki istotnych zapisów. To ogromna pomoc pozwalająca skrócić czas pracy nad dokumentem, choć trzeba pamiętać, że powinno to być ułatwienie, a nie zupełne zastąpienie naszej pracy. Z drugiej strony, dowolnie taki projekt można rozbudowywać, mnożąc kolejne paragrafy, w zależności od potrzeb. Etycznie – zawsze z uwzględnieniem rzeczywistych potrzeb klienta. Drugi przykład, AI napisze także zarzuty do opinii w sprawie sądowej cywilnej o odszkodowanie za błąd lekarski. W kilka sekund prawnik otrzyma rozbudowany na kilkadziesiąt stron projekt pisma napisany fachowym językiem, w detalach odnoszący się do niemal każdego wersu zawierającego ocenę postępowania lekarzy, wszelkie możliwe zagrożenia zastosowanych leków, procedur, potencjalne powikłania i zawinienia. Podsumowaniem będą dziesiątki kolejnych skomplikowanych pytań w ramach wniosku o wydanie uzupełniającej opinii. Ta ostatnia sytuacja nasuwa szereg pytań i wątpliwości. Jakie dokumenty, i jak zanonimizowane może prawnik wrzucić do AI? Co z takim pismem zrobi sąd, a dokładnie inny prawnik-sędzia? Czy sam sobie poradzi, czy skorzysta ze sztucznej inteligencji, by zweryfikować tezy takiego pisma, a może po prostu zleci opinię uzupełniającą biegłemu? A następnie, co z tym zrobi biegły – czy zredaguje swoją odpowiedź w oparciu o własną wiedzę, czy wykorzysta dodatkowo AI? Z takimi wyzwaniami już się mierzymy. Dzięki rozwijającym się wielkim modelom językowym mamy na jedno kliknięcie prosty dostęp do uporządkowanej, zaadresowanej wiedzy w skali wcześniej niewyobrażalnej, ale z drugiej strony nasz własny mózg i posiadana przez nas wiedza nie wystarczą do weryfikacji tej „mądrości” i nie ma pewności, że nie zanurzamy się w internetowych fejkach lub halucynacjach samego LLM. Dostęp do AI mają też nasi klienci, co może zmienić nasze relacje z nimi. Możemy zostać zasypani niekończącymi się pytaniami z ich strony, zasugerowanymi uprzednio przez AI. Tak czy inaczej, wiemy już teraz, że umiejętność korzystania z AI to kolejna niezbędna kompetencja adwokata, bez której coraz trudniej będzie mu świadczyć wszechstronną pomoc prawną. Jednocześnie odnoszę wrażenie, że na razie nie tylko my, ale cały świat nie wie, w jakim miejscu będziemy za rok, dwa lata. Z etycznej perspektywy musimy pamiętać, by nie zamienić się rolami z AI, by AI nie stała się w naszej kancelarii niezależnym od nas prawnikiem, bo wówczas sami sobie zgotujemy problem. Takiemu ostrożnemu i wyważonemu podejściu do korzystania z AI służy ostatnia zmiana kodeksu etyki adwokackiej. Nadto komisje przy NRA nagrywają wykłady poświęcone AI, które udostępniane są wszystkim adwokatom. O sztucznej inteligencji będziemy prowadzić zajęcia na aplikacji adwokackiej. Nie zmienia to faktu, że żadna regulacja etyczna ani żaden wykład ot tak nie da całościowej odpowiedzi na pytania, które pojawiają się z biegiem czasu. Dzisiaj jedno wiemy na pewno, adwokat, korzystając ze sztucznej inteligencji, w pełni pozostaje odpowiedzialny za wytwory swojej pracy sygnowanej własnym podpisem. AI nie przejmie naszej odpowiedzialności, nawet subsudiarnie.
Jubileusz to również czas refleksji nad etyką zawodową. W erze pędu za sukcesem, marketingu kancelarii w mediach społecznościowych i wszechobecnej komercjalizacji – jak szczeciński samorząd dba o to, by adwokaci nie zatracili tradycyjnego etosu i godności zawodu?
Nie można nie przyznać, że większa liczba adwokatów oznacza większą liczbę deliktów. Dużo pracy ma referat skarg. Niemało spraw trafia do referatu rzecznika dyscyplinarnego, a następnie do sądu dyscyplinarnego. To, niezależnie od liczb, niezmiennie martwi. Gdybyśmy jednak mieli porównywać czasy, w jakich przyszło nam obecnie funkcjonować w zawodzie z poprzednimi dekadami, to trzeba powiedzieć, że zawsze były i będą jakieś pokusy, by zejść na manowce. Inne co najwyżej każdorazowo mogą być przejawy naruszania ogólnie przyjętych w zawodzie wartości, które co do zasady pozostają przecież takie same. Adwokatura jako samorząd i same rady adwokackie w poszczególnych izbach nie zapobiegną występowaniu deliktów, przecież do adwokatury trafiają już w dużej mierze ukształtowani i świadomi swoich potrzeb prawnicy – po ukończonych studiach, czasami z ominięciem aplikacji. Trudno sobie wyobrazić, że skutecznie powstrzymamy wszystkich tych, którym wykonywanie zawodu adwokata w pewnym momencie życia zaczyna służyć do osiągania celów na wskroś nieadwokackich i jednocześnie nieetycznych. Władze samorządowe nie mają przecież wglądu w sprawy prowadzone przez adwokatów. Ale gdy takie nieetyczne sytuacje już wystąpią, samorząd może i powinien zdecydowanie działać. Ma w swoich szeregach rzecznika dyscyplinarnego i sąd dyscyplinarny, i to od ich wyczucia i sprawności zależy, jak szybko dochodzi do osądu danej sprawy. Niestety niektóre sprawy dyscyplinarne trwają długo, są zawieszane na czas trwania spraw karnych i tu muszę podkreślić, że nasze organy samorządowe mają trochę związane ręce, bo zazwyczaj nie są w stanie ustalić pełnego stanu faktycznego bez wglądu do akt prokuratorskich, którego często nie dostają, albo zmuszone są poczekać na prawomocne orzeczenie sądu karnego. Prewencją jest natomiast promowanie przez samorząd zasad etycznych, nauczanie etyki w trakcie aplikacji i poruszanie tej tematyki podczas szkoleń zawodowych, co nieustannie czynimy.
Gdyby miał pan Dziekan zamknąć w jednej zdaniu przesłanie dla przyszłych pokoleń szczecińskich adwokatów, którzy za 25 lat będą świętować stulecie izby – co znalazłoby się w tym przekazie? Jakiej adwokatury życzy pan izbie na kolejne 25 lat?
Proszę mi pozwolić, że absolutnie ucieknę tu od górnolotnych sformułowań. Cele, przesłania i wyzwania – to wszystko jest już zapisane w ustawach i naszych aktach samorządowych oraz wielokrotnie zostało powiedziane. Chciałbym natomiast przy okazji tego jubileuszu złożyć życzenia wszystkim adwokatkom i adwokatom, aplikantkom i aplikantom adwokackim, którzy w szczecińskiej adwokaturze będą obchodzić kolejne jubileusze, również i ten za 25 lat. Byście byli zadowoleni z warunków wykonywania naszego zawodu, by dawał on wam stabilność i satysfakcję zawodową, w tym materialną. Byście po upływie kolejnych dekad szczerze mogli sobie samym powiedzieć, że warto było wybrać drogę adwokacką. I byście przez cały czas, nie tylko do kolejnego jubileuszu, byli dumni z tego, że jesteście adwokatami!
O autorze
W działach: In Gremio 185