Czy marzeniem Rzecznika Dyscyplinarnego jest, aby przez najbliższy rok nie wpłynęła ani jedna skarga?

Wzrost liczby skarg, trudniejsze relacje z klientami i coraz większa presja na adwokatów – za statystykami postępowań dyscyplinarnych kryją się problemy, z którymi środowisko musi mierzyć się na co dzień. O tym, gdzie przebiega granica między błędem, zawodową odpowiedzialnością a deliktem dyscyplinarnym, i co rosnąca liczba skarg mówi o kondycji współczesnej adwokatury, rozmawiamy z Rzecznikiem Dyscyplinarnym Szczecińskiej Izby Adwokackiej, adw. Przemysławem Gacem.

In Gremio: Panie Rzeczniku, zwykło się mówić, że w adwokaturze wszyscy się znają, lubią i szanują… dopóki ktoś nie napisze skargi. Czy telefon Rzecznika Dyscyplinarnego dzwoni częściej w poniedziałki rano po trudnych weekendach, czy raczej przed samymi świętami?

Adw. Przemysław Gac: Rzeczywiście, początkowo zastanawiało mnie jaki efekt w moich kontaktach z innymi adwokatami, przyniesie to, że jako Rzecznik, a wcześniej Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego, prowadzić będę dochodzenia dyscyplinarne względem moich Kolegów i Koleżanek, oraz podejmował inne czynności, w tym aplikował o wymiar kary dyscyplinarnej.

Z perspektywy czasu oceniam, że prowadzenie postępowań dyscyplinarnych nie wpływa znacząco na większość z moich znajomości zawodowych lub osobistych. Nie dostrzegam tego – co do zasady, bo wyjątki oczywiście się zdarzają – by stawiając zarzut lub przesłuchując danego adwokata, fakt ten wpływał na jakość relacji między nami. Rzekłbym nawet, że w większości przypadków jest przeciwnie – Koleżanki i Koledzy Adwokaci doceniają fakt zarządzania tym, dość specyfi cznym, elementem funkcjonowania naszej korporacji zawodowej.

W tym kontekście dodam jednak, że zdarzały się w przeszłości i zdarzają się nadal przypadki, gdy wykonywanie obowiązków w ramach funkcjonowania danego organu izbowego spotyka się z retorsją naszych Koleżanek i Kolegów, sprowadzającą się do wszczynania postępowań sądowych lub prokuratorskich, powiązanych bezpośrednio z wykonywanymi, szczególnie w pionie dyscyplinarnym czynnościami. Takie zdarzenia, choć niejako wpisane w zakres ryzyka ich wystąpienia w pełnione funkcje – głęboko w to wierzę – spowodują adekwatną reakcję Organów Adwokatury.

Funkcjonowanie wszystkich adwokatów w ramach szeroko rozumianego pionu dyscyplinarnego sprowadza się bowiem do realizacji funkcji Adwokatury, w tym dbania o dochowanie należytego poziomu deontologicznego wykonywanego zawodu. Jesteśmy swoistego rodzaju prokuratorami korporacyjnymi, którzy mają reagować na przypadki naruszeń zawodowych, a w dalszej perspektywie dbać o należyty poziom etyczno-zawodowy funkcjonowania adwokatów. Oczywiście, że praca ta nie jest popularną pośród adwokatów. Nigdy nie będzie. Niemniej, jednoczenie jest pracą niezbędną dla pełnowymiarowego funkcjonowania naszego samorządu zawodowego.

Nie jesteśmy przy tym zaangażowani w osobiste boje z poszczególnymi adwokatami, nie interesuje nas to, by komuś wyrządzić zawodową krzywdę lub dolegliwość. Naszą funkcją jest dbałość o należyty poziom funkcjonowania adwokatów oraz społeczny odbiór adwokata, jako osoby wykonującej zawód zaufania publicznego. Inne postrzeganie intencji naszych działań jest po prostu nieporozumieniem i nierzadko stanowi wyraz emocjonalnie warunkowanej reakcji na fakt prowadzenia czynności dyscyplinarnych.

Klienci potrafią być niezwykle kreatywni w swoich oczekiwaniach wobec adwokatów. Czy z perspektywy Rzecznika najwięcej „pracy u podstaw” wynika z prawdziwych grzechów ciężkich, czy z tego, że klient pomylił adwokata z kimś, kto miał wygrać sprawę, mimo że dowody były z góry skazane na porażkę?

Myślę, że wszyscy, którzy zetknęli się z faktycznymi problemami prawnymi powiązanymi z danymi postępowaniami wiedzą, że nie ma jednego wzorca wydarzeń, nie ma identycznychsytuacji, nie ma takich samych reakcji uczestników postępowań, występujących w takich samych warunkach. Każde postępowanie – dyscyplinarne także – jest inne, ma inne tło, suma zdarzeń daje inny wymiar oceny działania adwokata.

Z drugiej strony, skoro jest nas, adwokatów kilkuset w naszej Izbie, to także i ten fakt świadczy o wielości uwidocznionych w danych postępowaniach sposobów załatwiania spraw, wielości szczegółów widocznych we współpracy z klientami, wzajemnych relacji na linii klient – adwokat.

Z mojej perspektywy jest tak, że klient, jako osoba nieznająca z zasady annałów funkcjonowania adwokackiego i jednocześnie pragnąca – czasem zupełnie bezpodstawnie – załatwić swoją, nierzadko najistotniejszą dla niego od lat sprawę, ma pełne prawo wysnuwać względem adwokata oczekiwania dowolne, nawet – patrząc na to przez pryzmat naszej wiedzy i doświadczenia zawodowego – nierealne. Może chcieć, wbrew wszystkiemu, wygrać sprawę.

Problem zaczyna się wówczas, gdy adwokat nie wykazuje się właściwą w takich sytuacjach asertywnością zawodową, gdy nie reaguje na widoczne oczekiwania, gdy nie uświadomi klienta w realnych możliwościach procesowych. Gorzej, gdy dla faktu prowadzenia sprawy dodatkowo wykorzystuje tę swoistą naiwność klienta, a już o zgrozo – takie przypadki niestety też się zdarzają – gdy mając świadomość braku możliwości pozyskania pożądanych przez klienta efektów procesowych, wykorzystuje tę nieracjonalną chęć i to nieuzasadnione powierzenie adwokatowi swojego losu, byleby tylko wygrać sprawę, dla własnych korzyści.

Dokonywana przez pion dyscyplinarny w ramach wykonywanych czynności ocena konkretnego działania adwokata nie jest identyczna i jest jednocześnie splotem wielu czynników i okoliczności wpływających na prawidłowość postępowania adwokackiego. Czasem widoczne jest to w tym, że dany klient – zawiadamiający – informuje nas o nieetycznym zachowaniu adwokata, które, po przeprowadzeniu czynności procesowych, przekuwa się w nieco inny, niż wskazywał to zawiadamiający, zarzut. Zdarza się bowiem, że dla krytycznej oceny zachowania adwokata istotniejsze są elementy niedostrzegalne przez zawiadamiającego, a jasne dla nas, adwokatów. Na marginesie – to także ciekawa specyfika pełnionych przez nas w pionie dyscyplinarnym funkcji – korygowanie społecznego sposobu postrzegania modelu prawidłowego sposobu wykonywania czynności zawodowych.

Gdyby spojrzeć na przedmiot spraw, które do pana trafiają – co dominuje: czy są to poważne naruszenia etyki, czy raczej prozaiczne błędy ludzkie wynikające z natłoku pracy i tzw. braku dobrej komunikacji na linii adwokat–klient?

Faktem notoryjnym jest – i to na skalę krajową – że Szczecińska Izba Adwokacka jest podmiotem niezwykle kreatywnym deontologicznie. Niestety, to w naszej Izbie dostrzegalne są w całym kraju przypadki działań i naruszeń zawodowych o bardzo poważnym wymiarze – nie tylko tym przestępczym, ale widocznym również w ramach ocen etyczno-zawodowych powiązanych ze sposobem funkcjonowania adwokatów w życiu prywatnym (patrz §4 KEA).

In Gremio 185 – In Gremio – fot. z archiwum P. Gaca
fot. z archiwum P. Gaca

Szczęśliwie, duża część zarzutów nienależytego sposobu wykonywania zawodu adwokackiego pada w sytuacjach, gdy bliżej przeanalizuje się to, czego pretensja objęta zawiadomieniem sądu, prokuratury, policji czy klienta, dotyczy. Zupełnie odrębnymi, acz istotnymi w tym kontekście, są też te przypadki spraw będących w naszym referacie, których źródło leży w czynnościach procesowych, najczęściej prokuratorskich, inicjujących postępowania karne prowadzone przeciwko adwokatom, gdy sąd, po przeprowadzeniu procesu, uniewinniał adwokatów od zarzutów popełnienia przestępstw.

Sumując jednak wszystkie te przypadki, rzetelnie trzeba wskazać, że nasza Izba ma ten wymiar specyficzny, jest „trudnym terenem” dla funkcjonowania Biura Rzecznika Dyscyplinarnego oraz Sądu Dyscyplinarnego.

Z drugiej strony, zasadnicza większość spraw trafiających do Rzecznika dotyczy kwestii o wiele mniej istotnych, niewywołujących społecznych emocji, zapytań Ministerstwa Sprawiedliwości lub publikacji prasowych. Nie oznacza to, że sprawy takie nie są ważne, niemniej ich waga, a najczęściej brak nieusuwalnych skutków działania adwokata, szczęśliwie powoduje nieco inny, mniej istotny z punktu widzenia oceny społecznej działań adwokatów, ciężar gatunkowy takich spraw.

Z mojego punktu widzenia, szczególnie istotnym w unikaniu problemów dyscyplinarnych jest to, co zawarto w ostatnim elemencie pytania – komunikacja z klientem. Proszę mi wierzyć, że większość spraw, która do nas wpływa, a przynajmniej znacząca ich część, jest efektem tego, że klient lub sąd nie mieli kontaktu z adwokatem, że ten nie reagował na jakieś próby kontaktu lub pojawiające się problemy. Uważam wręcz, że sam fakt wszczęcia dochodzeń dyscyplinarnych i okazanie temuż klientowi tego, że rzeczywiście dostrzegalnym jest niewłaściwy sposób zachowania adwokata, jest bardzo często dla tego zawiadamiającego wystarczający, stanowi satysfakcję wywołaną tym, że organ Izby dostrzegł niewłaściwy sposób działania adwokata.

A przecież można często uniknąć konieczności wszczynania takich postępowań dyscyplinarnych.

Zdecydowanie uważam, że nasza aktywność w kontakcie z klientem jest najistotniejszym elementem mającym wpływ na – ostateczny często z perspektywy klienta – ruch w postaci złożenia skargi na adwokata. Często wyjaśnienie sobie pewnych kwestii eliminuje taką aktywność klientów.

Wskażę też, że my – jako członkowie Biura Rzecznika Dyscyplinarnego – stale zachęcamy do podejmowania przez nasze Koleżanki i naszych Kolegów adwokatów kontaktów z nami. Dyskutujmy o dostrzegalnych zagrożeniach lub ryzykach wystąpienia deliktów, reagujmy na pretensje nam zgłaszane i starajmy się łagodzić wszelkie konflikty na tym polu. Jesteśmy gotowi do działań w tym zakresie – to także przejaw naszych powinności korporacyjnych. Patrząc przez pryzmat statystyk i swojej dotychczasowej posługi rzecznikowskiej – czy adwokatura z biegiem lat staje się „grzeczniejsza”, czy wręcz przeciwnie: w dobie wszechobecnej cyfryzacji, social mediów i pośpiechu, lawina skarg rośnie, a klienci i koledzy po fachu są coraz mniej cierpliwi?

Z przykrością muszę odpowiedzieć przecząco na to pytanie, przy czym zastrzegam, że kieruję się tu raczej statystykami, niż konkretnymi przedmiotami postępowań (te są wszak w toku, obowiązuje domniemanie niewinności).

Fakt jest jednak taki, że w zeszłym roku, tj. w 2025, odnotowaliśmy skokowy, blisko 50% wzrost ilości spraw dyscyplinarnych, które wpłynęły do referatu Rzecznika Dyscyplinarnego. W tym roku wpływ zdaje się być utrzymany (w połowie 2026 mieliśmy 78 spraw dyscyplinarnych), jednak uwzględniając nasze doświadczenia w prowadzeniu referatu Rzecznika, spodziewamy się wzrostu liczby spraw na koniec 2026 r. w porównaniu z 2025 r. o ok. 20% – ostatni kwartał danego roku jest bowiem znacznie bardzie obfity w zawiadomienia i skargi dotyczące adwokatów, niż kwartały wcześniejsze.

To by dawało sumę ok. 180 spraw dyscyplinarnych w 2026 r. O ile prognozy te się potwierdzą, oznaczać to będzie, że od początku objęcia przeze mnie referatu RD, tj. przez okres niespełna dwóch lat, liczba spraw wzrosła o 80% w stosunku do wpływu sprzed tego okresu.

To bardzo duże wartości. I o ile można starać się analizować źródło takiego stanu rzeczy – że jest nas, adwokatów, coraz więcej, że rośnie świadomość – a ktoś powie – pieniactwo prawnicze społeczeństwa, to jednak z roku na rok notujemy o te kilkadziesiąt procent więcej przypadków wyrażanych względem nas – adwokatów pretensji i zarzutów. Według mnie świadczy to o pogarszającej się kondycji etyczno-zawodowej adwokatury i to jest zjawisko groźne, z którym należy bez wątpienia się mierzyć.

I na koniec – czego życzy pan szczecińskiej palestrze na 75-lecie? Czy marzeniem Rzecznika Dyscyplinarnego jest, aby przez najbliższy rok nie wpłynęła ani jedna skarga?

Odwracając kolejność odpowiedzi na to pytanie powiem, że chciałbym, to chyba oczywiste, by spraw dyscyplinarnych było mniej, najlepiej żadnej w danym roku, niemniej jestem zwolennikiem tezy, iż marzenia mieć można, ale by się spełniły, musi być w nich nić realności ich ziszczenia. Stąd też, świadomie, takiego marzenia po prostu nie mam.

A co do życzeń, to życzę osobom zaangażowanym w życie naszej Izby oraz wszystkim Adwokatkom i Adwokatom współtworzącym Izbę, konsekwencji w działaniach dla dobra naszej Izby oraz spokoju wokół niej. Parafrazując słowa piosenki: „ Życzę naszej Izbie, by było ją stać na święty spokój, życzę jej szczęścia ile się da, miłości wbród, ale przede wszystkim – mądrych ludzi wokół ”.

O autorze

W działach: In Gremio 185

Przewijanie do góry