Czy chwalenie się jest grzechem czy też dobrym zwyczajem?

Chwalenie się, co do zasady nie jest przewinieniem, ale w ujęciu moralnym i chrześcijańskim może się nim stać, jeżeli wynika z pychy, próżności lub też jest odbierane jako próba poniżenia innych w celu udowodnienia swojej wyższości. Może też przybrać obraz przesadnego kłamstwa, jeżeli koloryzujemy fakty, aby zyskać podziw otoczenia, lub kształt autoprezentacji, jeżeli pomaga to budować wizerunek samego siebie jako osoby kompetentnej, aby nie powiedzieć wszystkowiedzącej. Nie dostrzegamy w tym nic zdrożnego, jeżeli dzielimy się z innymi osobami swoimi osiągnięciami, zachowując przy tym należny dystans i asertywność.

Niech cię chwalą cudze usta, a nie twoje własne

Biblijna Księga Przysłów zwana także Księgą Przypowieści Salomona

Święty Tomasz z Akwinu, jeden z największych teologów i filozofów w historii kościoła w swoim najważniejszym dziele Sumie Teologicznej uznał, że człowiek, który chwali się dla zysku, jest gorszy niż ten kto czyni to wyłącznie dla chwały lub honoru.

„Chwalenie się” w celach marketingowych, którego forma narusza godność zawodu adwokackiego, wprowadza w błąd bądź uchybia dobremu imieniu innych prawników jest deliktem dyscyplinarnym. Informacja handlowa to jednak zupełnie inna forma komunikacji, mająca na celu promowanie usług lub wizerunku przedstawicieli profesji zawodów zaufania publicznego.

Zapytacie Szanowni Czytelnicy, dlaczego autor tego felietonu zamiast listopadową porą pochylić się nad opadającymi jesiennymi liśćmi, nie myśli już o przygotowaniach do najbliższych świąt. Może liczy, że życzliwi przygarną go tu i ówdzie, a wówczas wskazówki zegara nie przyspieszą, a dni staną się dla niego wolne od zmartwień o koniecznej aprowizacji.

Przyznam się, że lubię oglądać stare zdjęcia w albumach, a ostatnio odbyłem wspaniałą podróż od miejsca mojego urodzenia poprzez lata szkolne i uniwersyteckie, by powrócić tu, gdzie mieszkam. Dokonałem tego nie wirtualnie, ale w prawdziwej rzeczywistości. Może te zdjęcia i ta wyprawa wydadzą się komuś archaiczne, ale obecnie moda na wspomnienia jest na topie, jak twierdzą młodzi i starzy. W związku z tym, że wraca trend na retro, mam nadzieję, że zdrowy rozsądek oraz inteligencja znowu wrócą na salony. Nadchodzi czas spokojnego spojrzenia na życie, które kiedyś toczyło się wolniej i nie było wcale takie szare, jak narzeka wielu, bo bez istnienia rolek na instagramie czy facebooku. A może nasza optyka na każdy przebyty i zbliżający się dzień była inna, niż ta obecna z wyprzedzającymi planami nie tylko na najbliższe tygodnie, ale nawet miesiące.

Orson Scott Card współczesny pisarz science fiction i fantasy popełnił pod koniec lat siedemdziesiątych książkę „ Gra Endera”. Doczekała się ona nawet ekranizacji, bo autor poszerzył swoje spojrzenie na dokonania przeszłości, czyniąc to w kolejnych opowiadaniach. Ale nie o literaturze chciałbym tutaj pisać, bo wiem doskonale, że nieraz brak czasu niweczy zapał czytelniczy. Niech jednak żałują ci, co pozbawieni są wieczorową porą przyjemności lektury przy herbacie imbirowej z dodatkiem prawdziwych żurawin. W swojej powieści Orson umieścił zdanie, które może szokować, bowiem brzmi ono: „ kto się wcześnie położy i wcześnie z łóżka wyskoczy, ten od tego głupieje i nie widzi na oczy”. To humorystyczna przeróbka powiedzenia Beniamina Franklina „ Early to bed, early to use”, którą autor „ Gry Endera” włożył w usta bohatera Mazera Rackhama. To odwrócenie powiedzenia prezydenta wypowiedziane dla zachowania ironii i dystansu do tradycyjnych form funkcjonowania.

Spojrzenie na kształt wypełniania czasu pozwala dzisiaj na wspomnienie lat, gdy czytało się z trudem zdobytą książkę Tyrmanda „ Życie towarzyskie i uczuciowe”. Kto nie czytał, niech się nie smuci. Jest dostępna dzisiaj w bibliotekach publicznych, a odbiór jej treści staje się bardziej gorzki niż w latach minionych. Nieliczni przyznawali się do dokonanej lektury, inni skinieniem głowy potwierdzali tylko wątpliwy fakt znajomości literatury. Maniera została z nami do dzisiaj, ale nie odgrywa większego znaczenia, bo ocena poczytności jest fatalna, aby nie powiedzieć katastrofi czna.

To tak jak ze zdjęciami, które lubimy oglądać. Najpierw wyblakła czarna fotografi a, potem hit „ORWO color”, czyli klisza, na której zdjęcia wychodziły jakby robione pod prysznicem. Istniała nieodparta już wówczas chęć ich prezentowania, zwłaszcza dorobku wczasowego czy też zdobyczy zachodniej motoryzacji w postaci Simcy Aronde.

W latach siedemdziesiątych cywilizacja obrazkowa posunęła się o krok dalej. Aby móc bardziej publicznie prezentować swoje życiowe dokonania wymyślono slajdy rzucane na ekran, zwłaszcza w czasie towarzyskich spotkań. Horror pogłębiał się, kiedy masowo Polacy zaczęli zamieniać się w wajdów czy fellinich, ażeby kręcąc swoje fi lmiki na infantylnych ślubach, zakrapianych weselach czy innych mieszczańskich zabawach czuć się jak dawni właściciele pałacu w Łańcucie. Zagrożenie upublicznienia prywaty czuło się już przez skórę.

Uwielbiana przeze mnie, nieżyjąca już, Agnieszka Osiecka, ma na ścianie domu, w którym mieszkała tablicę pamiątkową z frazą z piosenki „To był maj, pachniała Saska Kępa. ” Mimo że od jej śmierci minęło wiele lat, napisane teksty przetrwały próbę czasu. Przywołałem jej wspomnienie, bowiem na półkach naszych mieszkań stoją jeszcze stare albumy, często zapomniane, bo boimy się powracać wspomnieniami do tamtych lat. Teraz to już niestety nie czas na publikowanie pogardzanych upodobań, zachowań czy mód. Osiecka nie była fotografi czną dyletantką, bo w końcu skończyła łódzką Filmówkę.

Wymyśliła, a może czuła, potrzebę stworzenia instrukcji „ Jak nie pokazywać zdjęć w towarzystwie” . Nie w szyscy to jednak zgłębili, a szkoda, bo ten utrzymany w tonie półżartem, półserio miniprzewodnik był częścią jej autobiografi cznej książki pt. „ Na początku był negatyw” wydanej w 1996 roku.

Poetka znana z ogromnej pasji do fotografowania i kolekcjonowania w tej formie wspomnień, dzieli się z czytelnikami dystansem do rytuału „katowania” gości kolekcjami zdjęć zawierającymi nieudane kadry, od rozmazanych krajobrazów po nieczytelne ciotki w ich tle. Tekst nie zakazuje, ale wskazuje na selekcję zdjęć. To autoironia przeplatana nostalgią i refl eksjami nad ulotnością czasu, który minął, ale chyba nie tak bezpowrotnie.

In Gremio 186 – In Gremio – grafika utworzona przy udziale AI

Moda na Osiecką trwa. Mimo możliwości dzisiejszego wyboru pomiędzy tomikami wierszy i zdjęciami, tylko te ostatnie wprowadzają nas łagodnie w intymny świat przeżytych dni czy lat. Czasy, w których trzeba było umieć nastawić migawkę, dobrać kliszę, a praca w ciemni przy wywoływaniu zdjęć miała coś z magii, odeszły w zaszłość pamięci wielu z nas. Dzisiaj coraz częściej sięgamy po komórki i tablety, wszędzie i w każdej sytuacji. Nie mamy jednak możliwości, by powrócić do tych tysięcy wykonanych fotek, bo ciągle robimy następne.

Pewnie moje spostrzeżenia są jak rady mieszkanki starej kamienicy z „ Ballady o ciotce Matyldzie” Andrzeja Sikorowskiego, ale uważam je za słuszne i akceptowalne przez większość. Może nie należy zbyt wiele oczekiwać od dzisiejszego modelu funkcjonowania w społeczeństwie, ale chyba nie o taki portret utrwalonego życia nam chodziło, gdy oferta Orbisu na wczasy w Bułgarii była jedyną nam dostępną.

Snobistyczna nadal Jurata nie tylko gościła, ale nadal podejmuje wiele sław i gwiazd. Ma charakter wyjątkowy, z uwagi na doskonały klimat sosnowych lasów rosnących przy plaży. To wszystko daje poczucie spokoju i bliskości natury. Do tego od zawsze rezydowały i rezydują w niej prezydenckie głowy państwa w wydaniu mniej lub bardziej oficjalnym. Ciekawe, że do dzisiaj nigdy nie opublikowano zdjęcia powojennego prezydenta w szlafroku i na bosaka, a Ignacego Mościckiego owszem. Inna klasa i sposób myślenia. No cóż, zmieniają się czasy, zmieniają prezydenci, a zdjęcia pozostają.

Hel nigdy nie był snobistycznym deptakiem. Przed laty, jak ktoś miał szczęście, to mógł spotkać i podziwiać rewię kapeluszy Anny Szałapak, białego anioła krakowskiej Piwnicy pod Baranami (nie tylko wykonawczyni poezji śpiewanej, ale co istotne etnologa i doktora nauk humanistycznych). Miała trzy słabości: szopkę krakowską, śpiewanie utworów Osieckiej z muzyką Zbigniewa Preisnera i kapelusze. Nigdy jednak tego nie upubliczniała, pozostawała skromna mimo sławy swojej osoby. Tak sobie mimo woli pomyślałem, że gdyby istniała dzisiaj, to prawdziwy mistrz od nakryć głowy zwany kapelusznikiem powiedziałby, że spotkał nie Alicję, a Annę w krainie czarów i czy może jej zdjęcie umieścić w swoim portfolio.

Cóż, dzisiaj młodzi ludzie stylizowani na celebrytów, mający nie predyspozycje, ale parcie do bycia na pierwszych stronach gazet czy w mediach społecznościowych bywają szczerzy aż do bólu. Na pytanie: „Czy jest pani muzykalna” słyszymy odpowiedź „z pewnością”. A gdy staramy się ustalić ulubiony instrument zapytywanej słyszymy po prostu „gramofon”.

A kiedy minie nadchodzący niebawem bum na świąteczne fotografowanie przy barszczyku czy karpiu, to pamiętajmy 11 przykazanie „Od dziś ma być w domu cisza! Cisza! I kefir”. Słowa te wypowiedziane przez Anatazego Kowalskiego (granego przez Wiesława Michnikowskiego) do swojej filmowej żony (w tej roli Hanka Bielicka), gdy pod wpływem sukcesów zawodowych i wysokości zarobków w końcu zyskuje pewność siebie. To przecież klasyka z filmu „Gangsterzy i filantropi” składającego się z dwóch odrębnych nowel połączonych sceną w więziennej karetce.

A tak na koniec, to na postawione pytanie będące tytułem tego felietonu, niech każdy z nas odpowie sobie sam, jeżeli czuje taką potrzebę po jego lekturze. A może tak jak proponuje Joseph Murphy w „Potędze podświadomości”, będącej modelowym poradnikiem rozwoju osobistego, należy zmienić nawyki myślowe, a to odmieni nasz los. Ludzki umysł ma ogromną moc twórczą, a myśli, przekonania i wiara bez jakichkolwiek zastrzeżeń bezpośrednio kształtują rzeczywistość, zdrowie, finanse czy też relacje z ludźmi.

Znamienity polski filozof, twórca etyki uzależnionej profesor Tadeusz Kotarbiński, o którym powinien wiedzieć każdy szanujący się prawnik, napisał: „ w oparach samochwalstwa marnieje jakość życia”. To chyba wydaje się zrozumiałe, że pyszałkowatość niszczy tak wartość myśli, jak i poczucie prawdy. W zbiorze aforyzmów, paradoksów i satyrycznych sentencji autor „Myśli nieuczesanych” Stanisław Jerzy Lec odnotował: „ ciągłe szukanie podziwu może maskować niskie poczucie własnej wartości.”

Aprobata dokonań drugiej osoby, uznanie dla jej zachowania, wysiłku lub cech bywa rzadkie, a to przecież nagroda społeczna, która wpływa na motywacje życiowe czy zawodowe. Ale to dzisiaj takie już deficytowe, bo najlepiej jak kogoś zaszufladkuje się do „ schowka na miotły”, aby mu się w głowie nie przewróciło.

Czesław Miłosz w wierszu „Czytając japońskiego poetę Issa” stwierdził: „ co jest wymówione, wzmacnia się. Co nie jest wymówione zmierza do nieistnienia”. W ten sposób noblista wyraził głębokie przekonanie o mocy sprawczej ludzkiego słowa.

Królestwo „pyszenia się” nie jest bowiem tam, gdzie wychwalamy siebie, lecz tam, gdzie tę manierę się akceptuje.

I to na tyle.

O autorze

Andrzej Zajda

adwokat, kierownik szkolenia aplikantów Szczecińskiej
Izby Adwokackiej

W działach: In Gremio 186

Przewijanie do góry